Kosmiczna lista światów Hail Mary
Astronomowie z zespołu prof. Lisy Kaltenegger z Cornell University przygotowali pierwszy kompletny katalog skalistych egzoplanet krążących w ekosferze swoich gwiazd – czyli tam, gdzie na powierzchni może istnieć woda w stanie ciekłym.
Z ponad 6000 znanych dziś planet pozasłonecznych wybrali 45 światów, które spełniają kryteria skalistości i odpowiedniego nasłonecznienia, oraz kolejne 24, które mieszczą się w bardziej rygorystycznie zdefiniowanej trójwymiarowej ekosferze.
W komunikacie Royal Astronomical Society badacze żartobliwie nawiązują do filmu Project Hail Mary – sugerując, że właśnie do tych układów powinniśmy kiedyś wysłać hipotetyczną ratunkową sondę w poszukiwaniu życia.
Czym właściwie jest ekosfera?
Ekosfera (habitable zone, HZ) to obszar wokół gwiazdy, w którym planeta o odpowiedniej atmosferze mogłaby utrzymywać na powierzchni wodę w stanie ciekłym – ani nie zamarzniętą, ani całkowicie wygotowaną.
Jej wewnętrzna krawędź jest wyznaczona przez punkt, w którym rosnące nasłonecznienie prowadzi do efektu mokrego piekarnika i utraty oceanów, z kolei zewnętrzna – przez granicę, za którą nawet silny efekt cieplarniany nie wystarczy do stopienia globalnego lodu.
W nowej pracy autorzy korzystają zarówno z klasycznego, empirycznego opisu ekosfery (opartego m.in. na historii Ziemi, Wenus i Marsa), jak i z wyników trójwymiarowych modeli klimatu, które dają bardziej konserwatywne limity dla warunków sprzyjających wodzie na powierzchni.
Jak powstał katalog 45 planet
Zespół przeanalizował dane z trzeciego katalogu misji Gaia (Gaia DR3) dla gwiazd oraz z NASA Exoplanet Archive dla wszystkich potwierdzonych układów z planetami.
Dla ponad 6000 znanych egzoplanet obliczono m.in. strumień energii docierający z gwiazdy, promienie i masy planet, a także parametry orbit, takie jak mimośród (wydłużenie orbity).
Następnie wybrano obiekty o rozmiarach i masach typowych dla światów skalistych (maksymalnie około 1,6 promienia Ziemi) oraz takie, które znajdują się w granicach obliczonej ekosfery dla swojej gwiazdy.
W rezultacie otrzymano listę 45 skalistych egzoplanet w empirycznej ekosferze oraz 24 w węższej, trójwymiarowej ekosferze, gdzie modele klimatyczne są bardziej przychylne stabilnej obecności wody.
Część tych planet tranzytuje na tle tarczy gwiazdy, co czyni je idealnymi celami do badań atmosfer za pomocą teleskopów takich jak JWST; inne znamy z pomiarów ruchu gwiazdy (metoda prędkości radialnych), ale mimo to pozostają bardzo atrakcyjnymi celami dla przyszłych misji obrazujących bezpośrednio planety.
Najciekawsze światy z nowej listy
Na liście znalazły się zarówno gwiazdy egzoplanetologii, jak Proxima Centauri b – najbliższa znana egzoplaneta w ekosferze zaledwie 4,2 roku świetlnego od nas – jak i słynne planety układu TRAPPIST‑1, przede wszystkim TRAPPIST‑1 d, e, f i g.
TRAPPIST‑1 to czerwony karzeł oddalony o około 40 lat świetlnych, wokół którego krąży aż siedem planet wielkości Ziemi; część z nich znajduje się w strefie sprzyjającej istnieniu wody na powierzchni i jest intensywnie badana przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba.
Wśród wyróżnionych obiektów znajduje się także LHS 1140 b – masywna superziemia oddalona o 48 lat świetlnych, dla której ostatnie analizy z użyciem JWST sugerują potencjalnie wodny świat z gęstą atmosferą bogatą w azot.
Autorzy katalogu wskazują ponadto planety takie jak TOI‑715 b, Kepler‑442 b, Kepler‑186 f czy stosunkowo bliską Wolf 1069 b jako bardzo obiecujące cele dla badań atmosfer, bo otrzymują one ilość energii gwiazdowej zbliżoną do tej, jaką Ziemia dostaje od Słońca.
Część planet z listy krąży blisko wewnętrznej granicy ekosfery (np. K2‑239 d czy TOI‑700 e), co pozwoli przetestować, jak blisko gwiazdy może leżeć jeszcze świat z oceanem, zanim zamieni się w drugą Wenus.
Inne, jak TRAPPIST‑1 g czy Kepler‑441 b, leżą bardziej na zewnętrzu strefy – ich badania pokażą, jak chłodne może być środowisko, a wciąż utrzymywać ciekłą wodę dzięki atmosferze i efektowi cieplarnianemu.
Dlaczego ta lista jest ważna
Dotąd poszukiwania życia poza Układem Słonecznym cierpiały na klęskę urodzaju: katalogi egzoplanet rosły z roku na rok, ale brakowało uporządkowanej listy celów, które rzeczywiście najlepiej nadają się do testowania granic zdatności do zamieszkania.
Nowy katalog dostarcza takiej właśnie mapy – wskazuje, które planety obserwować spektroskopowo w pierwszej kolejności, aby szukać atmosfer i ewentualnych biosygnatur, a także które najlepiej nadają się do bezpośredniego obrazowania przez przyszłe teleskopy, takie jak Habitable Worlds Observatory czy planowany interferometr LIFE.
Badacze podkreślają, że katalog nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy te światy faktycznie są zamieszkane – ale radykalnie zawęża listę miejsc, gdzie warto szukać.
To także okazja do skalibrowania samej koncepcji ekosfery: obserwując planety na jej krawędziach i o silnie eliptycznych orbitach, można empirycznie sprawdzić, jak bardzo planeta może wypadać poza klasyczną ekosferę, a mimo to utrzymywać sprzyjające życiu warunki.
W praktyce oznacza to, że najbliższe lata z JWST, a później z Kosmicznym Teleskopem Roman, ELT czy kolejnymi misjami, będą w dużej mierze skupione właśnie na tych kilkudziesięciu światach – to tam mamy dziś największe szanse na pierwsze wiarygodne ślady atmosfer podobnych do ziemskiej.
Jeśli kiedyś powstanie prawdziwy statek Hail Mary, lecący w stronę obcego układu z nadzieją na znalezienie życia lub nowego domu, to kurs najpewniej będzie wyznaczany właśnie na podstawie tego typu katalogów.
Źródła
Główne źródło:
- Royal Astronomical Society – komunikat prasowy „The best places to look for alien life: Scientists identify 45 Earth-like worlds” (18.03.2026)
Źródła kontekstowe:
- A. Bohl et al., „Probing the limits of habitability: a catalogue of rocky exoplanets in the habitable zone”, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2026
- ScienceDaily – „Project Hail Mary meets reality: 45 planets could harbor alien life” (25.03.2026)
- Sci.News – „Astronomers Create Catalogue of Habitable-Zone Rocky Exoplanets” (18.03.2026)
- Space.com – „These 45 exoplanets may be the best places to search for alien life” (25.03.2026)
Opracowanie: Agnieszka Nowak
