Jak Webb rozwiał obawy przed uderzeniem planetoidy 2024 YR4 w Księżyc

W ciągu ostatniego roku niewielka, około 60‑metrowa planetoida 2024 YR4 zdążyła stać się na chwilę bohaterką rankingów zagrożeń kosmicznych – najgroźniejszą znaną planetoidą tego typu od dwóch dekad. Nowe obserwacje z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba pozwoliły jednak definitywnie wykluczyć scenariusz jej zderzenia z Księżycem w 2032 roku.

Planetoida, która na chwilę przestraszyła świat

2024 YR4 została odkryta pod koniec 2024 roku przez teleskop przeglądowy ATLAS w Chile. Wstępne wyznaczenie orbity sugerowało niewielką, ale zauważalną szansę uderzenia w Ziemię 22 grudnia 2032 roku, co uczyniło z niej najbardziej niepokojącą nowo odkrytą planetoidę od około 20 lat. Kolejne pomiary z wielu obserwatoriów pozwoliły szybko wykluczyć zagrożenie dla naszej planety, ale pozostało około 4,3% prawdopodobieństwa zderzenia… z Księżycem w tym samym dniu.

Planetoida ma szacowaną średnicę około 60 metrów – to rozmiar budynku o wysokości kilkunastu pięter – i należy do grupy obiektów bliskich Ziemi (NEO), których orbity przecinają okolice naszej orbity wokół Słońca. Uderzenie ciała tej wielkości w Ziemię mogłoby spowodować poważne szkody w skali regionalnej, a w przypadku Księżyca – zagrozić części infrastruktury orbitalnej, a w przyszłości także bazom księżycowym.

Jak Webb wypatrzył niemal niewidzialny obiekt

Na wiosnę 2025 roku 2024 YR4 oddaliła się i stała się zbyt słaba, by śledzić ją z Ziemi czy przy użyciu większości teleskopów kosmicznych – zakładano, że ponownie zobaczymy ją dopiero w 2028 roku. Zespół badaczy z NASA i ESA zidentyfikował jednak dwie krótkie szanse w lutym 2026 roku, kiedy Teleskop Webba mógłby dostrzec ten niemal niewidzialny punkt na tle wyjątkowo dobrze zmierzonego pola gwiazd z katalogu Gaia.

Planetoida była wtedy ekstremalnie słaba – jej jasność odpowiadała mniej więcej migdałowi oglądanemu z odległości Księżyca, czyli wielkości gwiazdowej około 30, cztery miliardy razy słabszej niż najciemniejsze gwiazdy widoczne nieuzbrojonym okiem. Tylko Webb, łączący ogromną czułość w podczerwieni z bardzo stabilnym śledzeniem ruchomych obiektów, był w stanie wykonać kilka godzinnych ekspozycji bez rozmycia obrazu planetoidy.

Co dokładnie pokazały nowe pomiary

Webb obserwował 2024 YR4 18 i 26 lutego 2026 roku przy użyciu kamery NIRCam, rejestrując pozycję planetoidy na niebie względem gwiazd o bardzo precyzyjnie znanych współrzędnych. Dane trafiły następnie do ekspertów z Center for Near-Earth Object Studies (CNEOS) w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA, którzy włączyli je do obliczeń orbitalnych.

Kluczowe było to, że nowe pomiary znacząco wydłużyły łuk obserwacji – czas między pierwszym a ostatnim precyzyjnym pomiarem położenia planetoidy. Dzięki temu udało się drastycznie zmniejszyć niepewność co do jej przyszłego położenia i wykazać, że 22 grudnia 2032 roku 2024 YR4 minie powierzchnię Księżyca w odległości około 21 200 km. Oznacza to, że prawdopodobieństwo uderzenia w Księżyc spadło z kilku procent do zera – ten scenariusz jest dziś formalnie wykluczony.

Obrona planetarna w praktyce

Historia 2024 YR4 dobrze pokazuje, jak działa globalny system obrony planetarnej: wstępne, niepewne rozwiązania orbitalne mogą czasem dawać niepokojące, ale bardzo tymczasowe okienka ryzyka, które maleją wraz z kolejnymi obserwacjami. W przypadku 2024 YR4 sieć naziemnych teleskopów, ośrodki takie jak CNEOS w NASA oraz Near-Earth Object Coordination Centre w ESA, a także międzynarodowe struktury IAWN i SMPAG współpracowały, by możliwie szybko doprecyzować orbitę planetoidy i komunikować ryzyko.

Webb odegrał w tym procesie wyjątkową rolę – pokazał, że potrafi wesprzeć klasyczną astrometrię w sytuacji, gdy obiekt jest przez lata nieosiągalny dla konwencjonalnych przeglądów nieba. To zupełnie inny, ale komplementarny wkład w obronę planetarną niż spektakularna misja DART, która w 2022 roku po raz pierwszy celowo zmieniła orbitę księżyca planetoidy poprzez kontrolowane zderzenie.

Co dalej z 2024 YR4 i czego nas to uczy

Choć 2024 YR4 przestała być najgroźniejszą znaną planetoidą, pozostaje obiektem naukowo ciekawym: dobrze scharakteryzowanym dynamicznie, stosunkowo niewielkim i w zasięgu potencjalnych przyszłych sond. W literaturze pojawiły się już wstępne analizy wykonalności misji do tej planetoidy – zarówno w celu lepszego poznania jej właściwości, jak i jako poligonu testowego dla technologii związanych z obroną planetarną.

Sam fakt, że udało się złapać tak słaby obiekt i za pomocą kilkugodzinnych obserwacji rozstrzygnąć jego los sprzed prawie siedmiu lat w przyszłość, pokazuje dojrzałość całego systemu: od przeglądów nieba i precyzyjnej astrometrii, przez potężne teleskopy kosmiczne, po wyspecjalizowane centra dynamiki orbit. Przypadek 2024 YR4 jest więc nie tylko dobrą wiadomością dla Księżyca, ale też ważną próbą generalną – następnym razem podobne możliwości mogą zostać wykorzystane wobec obiektu, który faktycznie okaże się groźny dla Ziemi.

---

Źródła

Główne źródło:

• NASA Planetary Defense Blog, „New NASA Asteroid Observations Eliminate Chance of 2032 Lunar Impact”, 4 marca 2026 r.

Źródła kontekstowe:

• NASA Webb Blog, „How NASA’s Webb Helped Rule Out Asteroid’s Chance of 2032 Lunar Impact”, 5 marca 2026 r,​
• ESA, „Asteroid 2024 YR4 will not impact the Moon”,
• D. Koschny, K. Fast, „About the International Asteroid Warning Network (IAWN) and the Space Mission Planning Advisory Group (SMPAG)”, Nature Communications 2024,
• „Preliminary Analysis into the Feasibility of Missions to Asteroid 2024 YR4”, preprint arXiv 2025,​
• „Successful Kinetic Impact into an Asteroid for Planetary Defense”, prace zespołu misji DART.

Opracowanie: Agnieszka Nowak