Era kina poklatkowego Wszechświata właśnie się rozpoczęła
27 grudnia 2025 roku zapisze się w kalendarzach astronomicznych jako dzień, w którym cyfrowe oko ludzkości po raz pierwszy spojrzało w niebo z pełną mocą. Z Cerro Pachón w chilijskich Andach dotarły do nas pierwsze obrazy testowe (tzw. First Light) wykonane przez teleskop Simonyi Survey w Obserwatorium im. Very Rubin. Choć pełny przegląd nieba rozpocznie się dopiero za kilka miesięcy, dzisiejsze zdjęcia inżynieryjne potwierdzają: mamy narzędzie, które zmieni wszystko.
3200 megapikseli czystej nauki
Sercem teleskopu nie jest zwykła matryca, ale gigantyczna kamera LSST (Legacy Survey of Space and Time). Ma ona wielkość małego samochodu osobowego i waży niemal 3 tony. Jej rozdzielczość wynosi oszałamiające 3200 megapikseli. Aby wyświetlić jedno zdjęcie w pełnej rozdzielczości, potrzebowalibyśmy 378 telewizorów 4K ultra-high-definition ułożonych w ścianę.
Dzisiejszy test polegał na sfotografowaniu gromady kulistej 47 Tucanae. Inżynierowie sprawdzali systemy optyki aktywnej, które w czasie rzeczywistym korygują kształt luster teleskopu, niwelując wpływ grawitacji i wiatru. Wynik? Gwiazdy ostre jak szpilki, widoczne w polu widzenia tak szerokim, że jednorazowo obejmuje obszar 40 razy większy od tarczy Księżyca w pełni.
Czego szukamy? Wszystkiego naraz
Dlaczego Obserwatorium im. Very Rubin jest tak wyjątkowe? W przeciwieństwie do Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, który precyzyjnie celuje w małe wycinki nieba, Rubin jest maszyną do skanowania całości.
- Filmowanie nieba: Teleskop będzie fotografował całe dostępne niebo południowe co kilka nocy. Dzięki temu stworzy film poklatkowy Wszechświata, rejestrując wszystko, co się zmienia: wybuchające supernowe, przelatujące planetoidy i gwiazdy zmienne.
- Ochrona Ziemi: Szacuje się, że Obserwatorium im. Very Rubin wykryje nawet 90% obiektów bliskich Ziemi (NEO) o średnicy powyżej 140 metrów, które mogłyby stanowić zagrożenie dla naszej planety.
Wyzwanie Big Data
Uruchomienie instrumentu to także początek ogromnego wyzwania informatycznego. Każdej nocy teleskop wygeneruje około 20 terabajtów danych. Przez 10 lat trwania projektu Legacy Survey of Space and Time powstanie katalog obejmujący 37 miliardów gwiazd i galaktyk. To nie tylko mapa – to czterowymiarowy (przestrzeń + czas) model naszego kosmicznego otoczenia, który pomoże nam zrozumieć naturę ciemnej materii i ciemnej energii.
Źródła informacji:
- LSST / Rubin Observatory News – „Engineering First Light achieved with Simonyi Survey Telescope”.
- NOIRLab Press Release – „Rubin Observatory opens its eyes to the Southern Sky”.
- National Science Foundation (NSF) – „First on-sky data from the world’s largest digital camera”.
Opracowanie: Agnieszka Nowak
