Nowa „Tatooine” Odkryty! Gazowy olbrzym ekstremalnie blisko swoich dwóch słońc
Przełom w poszukiwaniu planet w układach podwójnych
Astronomowie z Northwestern University ogłosili przełomowe odkrycie: egzoplanetę typu gazowego olbrzyma, która krąży wokół pary gwiazd macierzystych sześć razy bliżej niż jakakolwiek inna planeta tego typu (krążąca wokół obu składników układu) zaobserwowana dotychczas metodą bezpośredniego obrazowania. Odkrycie, dokonane dzięki ponownej analizie archiwalnych danych zebranych przez Teleskop Gemini South w Chile, rzuca nowe światło na procesy formowania się planet w złożonych układach wielokrotnych..
Źródło: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (IPAC)
Nowo odkryty świat, nazwany pieszczotliwie egzoplanetą Tatooine ze względu na swoje podwójne słońce, jest kolosalny – jego masa jest około sześć razy większa niż masa Jowisza. Planeta ta, choć gorętsza niż jakikolwiek obiekt w naszym Układzie Słonecznym, jest stosunkowo chłodna w porównaniu do innych egzoplanet obrazowanych bezpośrednio.
Dane, w których ukrywał się ten niezwykły obiekt, zostały zebrane za pomocą instrumentu Gemini Planet Imager (GPI), specjalistycznego narzędzia zaprojektowanego do blokowania oślepiającego blasku gwiazd, co umożliwia bezpośrednie uchwycenie obrazów odległych światów. Sam fakt, że udało się zobrazować tak bliską planetę w układzie podwójnym, jest ewenementem.
Skomplikowana dynamika i formowanie się planet
Odkrycie to jest niezwykle istotne dla astrofizyki. Dotychczasowe modele formowania się planet sugerowały, że w układach z dwoma blisko orbitującymi gwiazdami, grawitacyjne perturbacje uniemożliwiają osiadanie pyłu i gazu na tyle blisko, by powstał tak duży obiekt jak ten gazowy olbrzym.
Oto kluczowe wnioski z publikacji:
- Ekstremalnie bliska orbita: Planeta okrąża swoje dwie gwiazdy znacznie ciaśniej niż jakikolwiek inny bezpośrednio obrazowany obiekt w układzie podwójnym. Jej formowanie się w tym regionie jest wyzwaniem dla obecnych teorii akrecji jądra.
- Unikalne obserwacje dynamiczne: Układ ten jest wyjątkowy, ponieważ pozwala astronomom śledzić jednocześnie orbitę obu gwiazd i planetę na niebie. Dalsze obserwacje pozwolą dokładnie prześledzić, jak te trzy ciała oddziałują na siebie, co jest kluczowe dla zrozumienia dynamiki układów wielokrotnych.
- Nowa ścieżka formowania: Wyniki badań sugerują, że planety mogą formować się w układach podwójnych w nieoczekiwanych, dynamicznie niestabilnych regionach. Być może procesy akrecji są dużo szybsze lub inne mechanizmy (jak niestabilność dysku) odgrywają większą rolę w tak ekstremalnych warunkach.
Nowa egzoplaneta znajduje się około 446 lat świetlnych od Ziemi i dostarcza astronomom bezprecedensowej okazji do zbadania, jak planety poruszają się i formują w skomplikowanych układach gwiazdowych.
Źródła informacji:
- arXiv:2512.XXXXX (Najnowsza publikacja dotycząca formowania się planet w układach podwójnych);
- Northwestern Now: Rare image of Tatooine-like planet is closest to its twin stars yet;
- Obserwacje z Teleskopu Gemini South (Gemini Planet Imager – GPI).
Opracowanie: Agnieszka Nowak
